Cơ sở vật chất quá vận tải, cạn slot, thiếu nhân công hàng không,... vậy nhưng hàng loạt hãng hàng không mới vẫn xếp hàng chờ được cấp phép bay chứng tỏ sức hấp dẫn của hoạt động mua bán hàng không. 

Tất nhiên, hiện chỉ Việt Nam Airlines và Vietjet là lãi lớn, các hãng khác đều lỗ. Nhìn sang Thái Lan, cả 8 hãng bay thương mại của quốc gia này cũng đang lỗ nặng. Các “tân binh” liệu có chỗ chen chân và liệu có “sống nổi”?

Nguy cơ đóng cửa đường băng

Đường băng tại các phi trường lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất hư hỏng nặng tiềm ẩn phổ quát nguy cơ gây mất an ninh bay, thậm chí phải dừng khai thác bất kỳ thời gian nào - lời cảnh báo của chỉ đạo Cảng hàng không quốc tế Nội Bài vẫn còn nguyên khi các trục đường băng đó vẫn chưa được tu sửa.

Những vết hằn vệt bánh tàu bay, vết nứt dọc tim kiểu rạn chân chim, bê tông bị lún và “vênh” nhau,... hai tuyến phố cất, hạ cánh 11L/29R và 11R/29L thuộc trường bay Nội Bài hư hỏng nặng. Chỉ đạo Cảng hàng không quốc tế Nội Bài lý giải là do khai thác quá chuyên chở. Có thời gian một giờ mà 42 chuyến bay cất/hạ cánh, vượt quá năng lực khai thác (37 chuyến. Sản lượng bay bình quân tăng 11%/năm. Chưa kể, tàu bay to, chuyên chở trọng lớn như A350-900, B787-9, B787-10 ngày càng nhiều khiến cho trục đường băng phải oằn bản thân gánh đỡ.

Đường băng nứt vỡ, sân bay hết chỗ... tranh nhau để được bay
Trục đường băng phi trường Nội Bài xuống cấp hiểm nguy, doạ dọa an toàn bay

Không chỉ trục đường băng sân bay Nội Bài mà đường băng 07L/25R, các con phố lăn W4, W6 Tân Sơn Nhất cũng đến lúc phải đại tu cục bộ phần móng vì chất lượng đang xuống cấp nặng năn nỉ.

Việc kiến nghị sửa chữa các con đường băng tại trường bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất được đưa ra bí quyết đây 2 năm, trong khoảng 2017, nhưng tới nay vẫn bất động.

Tổng tổ chức kinh doanh Hoa phượng đỏ hàng không vietnam (ACV) ước tính, kinh phí sửa chữa các con phố băng hỏng nhị phi trường trên khoảng 3.511 tỷ đồng. Song, do vướng “chế độ” vốn, ACV chẳng thể có kế hoạch sửa chữa, làm mới diện tích lớn mà chỉ tu sửa nhiều lần để duy trì hoạt động khai thác tuyến đường băng, tuyến đường lăn theo nguyên tắc hỏng đâu sửa đó.

Bên cạnh đó, việc xây dựng nhà ga T3 được hy vọng góp phần nâng công suất trường bay Tân Sơn Nhất lên 50 triệu hành khách/năm tham gia năm 2025. Tổng mức đầu tư dự án khoảng 11.430 tỷ đồng, do ACV khai triển bằng nguồn vốn tự có. Giả dụ hồ sơ trơn, khai triển ngay, thời điểm chấm dứt nhà ga T3 cũng mất 3 năm. Song, trên thực tại, công trình chưa biết khi nào khởi công do giấy tờ kéo dài. Khác lạ là việc xử lý quỹ đất 16,37ha của Bộ Quốc phòng, đợi đến khi trả về địa phương rồi địa phương bàn giao cho ACV là một quá trình chưa hẹn trước.

Hơn nữa, trong 7 công trình giải cứu kẹt xe cho Tân Sơn Nhất, đến nay mới đưa tham gia hoạt động được 3, còn 4 vẫn án binh bất động do thất vọng khâu phóng thích mặt bằng.

Công trình phi trường quốc tế Long Thành được triển khai nhằm để giảm chuyên chở cho sân bay Tân Sơn Nhất, dự kiến đưa tham gia khai thác quá trình 2023-2025. Ông Lại Xuân Thanh, Chủ toạ HĐQT ACV, cho hay, tổng tổ chức kinh doanh đã lo khoảng 37.000 tỷ đồng tính đến 31/12/2018. Giả dụ tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội ưng chuẩn và cuối năm nay được Chính phủ phê ưng chuẩn, đầu năm 2021 có thể khởi công dự án.

Đường băng nứt vỡ, sân bay hết chỗ... tranh nhau để được bay
Mùa cao điểm, trường bay Tân Sơn Nhất ken chật khách (ảnh báo Giao thông)

Trên thực tại, tổng mức đầu tư quá trình 1 dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành là 111.689 tỷ đồng (tương đương 4,77 tỷ đô la), dự định ACV sẽ phải đi vay khoảng 2,62 tỷ đô la. Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đang lo ngại về khả năng huy động một lượng vốn "khủng" cho công trình này, nếu được Chính phủ bảo lãnh lại khiến tăng gánh nặng nợ công. Chưa kể, vẫn còn ý kiến nghĩ là thay vì chỉ định thầu, nên đấu thầu công trình để lôi cuốn tài chính tư nhân.

Với tình hình bây giờ, liệu 2021 công trình sân bay Long Thành có được khởi công như ý tưởnrg của ACV? Nếu bị chậm rãi trễ, chưa kể những không may nảy sinh trong quá trình xây cất, liệu có kịp tiến độ để phi trường Long Thành tròn vai góp phần hạ nhiệt quá vận tải cho sân bay Tân Sơn Nhất?

vn đang khai thác 22 sân bay, gồm 9 phi trường quốc tế và 13 phi trường nội địa. Tổng công suất hệ thống phi trường là 90,4 triệu hành khách, nhưng lượng khách duyệt lên đến 103,4 triệu người năm 2018. Gánh thêm 13 triệu hành khách mỗi năm, chưa kể lượng khách năm sau thường cao hơn năm trước, đang là áp lực đè nặng lên hệ thống trường bay vốn đã quá vận tải, nhất là với Tân Sơn Nhất, Cam Nhóc con, Đà Nẵng,...

Chật và tắc vẫn nhảy đầm tham gia chen chân

Theo Cục Hàng không vn, quá trình 2014-2018, thị trường hàng không vn lớn mạnh cao, luôn ở mức nhị con số, liên tục với mức trung bình là trên 20% về hành khách và 13,2% về hàng hóa. Dự đoán, lượng vận chuyển của các hãng hàng không trong nước đạt 60 triệu khách năm 2020 và 96 triệu khách tham gia năm 2025.

Trong khi cơ sở hàng không còn chưa được cải thiện, số slot bay (giờ cất và hạ cánh của các chuyến bay) lại có hạn, hàng loạt hãng hàng không mới như Vietravel Airlines, Vinpearl Airlines hay Kite Air đồng loạt tham gia cuộc chơi nghìn tỷ, làm công ty quản lý thuyệt vọng trong việc phân phối slot.

Số liệu Cục Hàng không gửi Bộ Liên lạc Vận vận tải cho thấy, quỹ slot bay tại vn đang thiếu trầm trọng. Theo phương án phân bổ slot lịch bay mùa đông 2019/2020 của cơ quan này, tính ra, nhu cầu của các hãng đang vượt số lượng slot còn lại trung bình 270 slot/ngày.

Đường băng nứt vỡ, sân bay hết chỗ... tranh nhau để được bay
Xếp hàng chờ bay là chuyện thường thấy tại trường bay Nội Bài

Chính cho nên, trong văn phiên bản tư vấn các hãng hàng không mới đang chờ xin cấp phép bay, Cục Hàng không Việt Nam đều khuyến cáo về kĩ năng quá vận tải tại các phi trường hot như Tân Sơn Nhất, Nội Bài, nhất là việc cạn slot bay.

chả hạn, Công trình thi công Vietravel Airlines, Cục Hàng không Việt Nam lưu ý với mô phỏng khai thác thuê chuyến, Vietravel sẽ khó khăn có được slot tại phi trường Tân Sơn Nhất, Nội Bài, Cam Nhóc, Đà Nẵng... vì mới nhập cuộc hoạt động mua bán, không thể có slot lịch sử.

Cụ thể, trước trạng thái qua vận tải tại Tân Sơn Nhất, các hãng hàng không đã dùng hết các vị trí đỗ máy bay qua đêm, giờ hạ cất cánh tại các sườn giờ trong ngày. Sân bay Nội Bài thì vẫn còn địa điểm đỗ tàu bay qua đêm và còn slot song nguồn khoáng sản này sẽ lập cập cạn kiệt trước sự gia tăng về khai thác của các hãng hàng không.

Hay với Công trình thiết kế hãng hàng không Cánh Diều (Kite Air), dù rằng trong chiến lược hãng đã né nhì đầu trường bay lớn, nhưng từ năm khai thác thứ 3 sẽ mở mang khai thác các con đường bay trong khoảng Tân Sơn Nhất, Nội Bài. Cục Hàng không vietnam khuyến cáo ý tưởnrg này chỉ khả thi khi các công trình mở rộng và xây mới nhà ga hành khách tại 2 sân bay này được khai triển, cùng lúc sân bay Long Thành được đưa tham gia khai thác theo đúng tiến độ từ 2023-2025.

Còn Vinpearl Air cũng được yêu cầu bổ sung chiến lược đỗ tàu bay tới 2025 khi phi trường Tân Sơn Nhất không còn chỗ đỗ và slot trong khoảng năm 2022.

Chưa kể, trong cuộc đua về đội bay và tuyến phố bay mới, các hãng bay vẫn ráo riết lên ý tưởnrg tìm thêm phi cơ để phục vụ ý định phát hành nóng. Vietnam Airlines, lần trước tiên trong lịch sử nâng đội máy bay đang khai thác lên con số 100 chiếc vào 22/10 gần đây. Trong khoảng nay đến 2023, Vietjet Air sẽ nhận bàn giao 100 phi cơ mới trong khoảng Boeing và Airbus. Bamboo Airways, trong khoảng 10 tàu bay ban đầu dự định sẽ nâng lên 30 chiếc tham gia năm tới.

Trước sự lôi cuốn của thị trường hàng không, rộng rãi “ông lớn” nghìn tỷ không muốn đứng ngoài cuộc chơi. Hành khách sẽ được hưởng nhờ có thêm phổ biến sự chọn lựa. Dĩ nhiên, các chuyên gia hàng không cho rằng, cùng một lúc các hãng mới dập dồn xây dựng thương hiệu và diện tích đội tàu tăng hot trong bối cảnh cơ sở vật chất trường bay quá tải khiến cho đang đặt ra nhiều thử thách với tổ chức điều hành. Đặc biệt là việc ồ ạt cấp phép ra đời hãng hàng không mới sẽ tạo cạnh tranh không lành mạnh giữa các hãng hàng không và bắt nạt dọa nguy cơ an toàn bay.

Bài học hàng không Thái Lan vẫn còn nguyên giá trị. Từ 41 hãng hàng không năm 2015, nay đã có 16 hãng bị giải thể. 8 hãng bay thương mại đều lỗ trong 6 tháng đầu năm nay. Ở Việt Nam, dù có nhiều lợi thế và buôn bán phân khúc giá rẻ nhưng các hãng lâu năm như Jetstar Pacific từng lỗ hàng ngàn tỷ cho tới các hãng mới như Bamboo, Hải Âu đều đang chịu lỗ.

Ngọc Hà


Xem tại: bds