Trong "trái tim" của kinh tế quả đât có một sự mất thăng bằng nguy hiểm. Mặc dầu tỷ lệ GDP Mỹ trong kinh tế thế giới đã giảm đi đáng kể, vị thế của đồng đô la chẳng phải suy suyển. Sự thật là đồng đô la Mỹ đang có vai trò cần thiết hơn chừng mực đáng có. Công chúng dùng đồng USD do vì những người khác cũng dùng đô la, giống như đại chúng đổ xô đi học tiếng Anh vì bao quanh có phổ biến người nói tiếng Anh.

Sự kẻ thống trị của đồng đô la gây ra một số phiền phức cho các tổ quốc kém phát triển hơn, trong khi nền kinh tế của họ bị rung lắc mỗi khi Mỹ đổi mới chế độ lợi nhuận suất hay đồng tiền xanh cô động. Hiện tượng này là nhân tố chính mà Thống đốc NHTW Mark Carney đưa ra bàn thảo trong 1 tài liệu phân tích được lên tiếng tại hội nghị về chế độ tiền tệ diễn ra ở Jackson Hole vài bốn tuần trước.

Nghiên cứu của ông Carney đã được nhiều báo đưa tin nhưng chủ yếu là nói về việc ông ủng hộ Libra, đồng tiền số mà Facebook đang xây đắp. Tuy nhiên, đó chỉ là một phần nhỏ trong lập luận của ông. Ông khẳng định vị thế "bá chủ" hiện giờ của đồng USD đang "ngày càng gây ra phổ biến găng cho kinh tế thế giới" và cần phải sớm xong xuôi nhân tố đó.

Năm 1971, dưới thời Tổng thống Richard Nixon, Bộ trưởng Vốn đầu tư Mỹ khi đó là John Connally đã nói với các bộ trưởng nguồn vốn châu Âu rằng đồng USD "là tiền tệ của chúng tôi nhưng lại là rối rắm của khách hàng". Theo Carney, sau 50 năm thì thông điệp của nước Mỹ đã được mở mang ra là "bất kỳ rối rắm nào của chúng tôi cũng sẽ là rắc rối của các bạn".

Đồng đô la Mỹ khiến cho bá chủ gây ra những hệ quả xấu như thế nào? Nghiên cứu của Carney trích dẫn nghiên cứu của phổ biến chuyên gia khác, trong đó có cả Gita Gopianth, chuyên gia kinh tế trưởng tại IMF. Nhân tố nằm ở cơ chế ghi hóa đơn cho hàng hóa nhập cảng.

đô la được chọn lựa khiến đồng bạc thanh toán trong chí ít nửa kia các hóa đơn thương nghiệp quốc tế, lớn gấp 5 lần tỷ lệ của Mỹ trong tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của toàn thế giới.

Chẳng hạn, một nước nhập khẩu dầu sẽ thanh toán bằng đô la nhưng số dầu đó không hề tới từ Mỹ. Nếu như đồng nội tệ hạ thấp giá so với đô la Mỹ, cùng một vài lượng dầu tương tự sẽ bỗng nhiên ngột tăng giá, gây ra gánh nặng cho người địa phương. Câu chuyện sẽ diễn ra tốt đẹp nếu như số tiền bị chênh lên được bù đắp bằng tăng xuất khẩu. Nhưng nếu như các thương lượng xuất khẩu cũng lấy đô la Mỹ làm cho đồng tiền thanh toán, điều đó sẽ không diễn ra. Kim ngạch xuất khẩu không đổi vì giá USD không đổi. Bởi vậy dù nước đó hưởng lợi từ việc chi tiêu đóng gói (tính bằng đồng nội tệ) rẻ hơn nhưng sẽ phải mất rộng rãi năm để khu vực xuất khẩu mở rộng và tạo thêm nhiều việc khiến.

Tìm hiểu năm 2017 của Gopinath và một số tác giả khác kết luận rằng đồng đô la tăng giá 1% so với các đồng tiền khác sẽ làm tổng kim ngạch thương nghiệp giữa các non sông trên thế giới giảm 0,6% - 0,8%.

Các hóa đơn xuất nhập khẩu có USD là đồng tiền trả tiền phát triển hiệu ứng lan truyền. Bởi vì các công ty cần đô la Mỹ để trả tiền nhập cảng hàng hóa, họ cố gắng xây đắp một lượng dự trữ đô la Mỹ đủ lớn. 2/3 lượng chứng khoán được phát hành trên toàn cầu và các quỹ dự trữ ngoại hối chính thức được định danh bằng đồng đô la Mỹ. Yêu cầu về đô la Mỹ tăng cao lại khiến cho Mỹ hạ lợi nhuận suất, vấn đề làm việc đi vay bằng đô la trở nên lôi cuốn hơn. Vòng quanh quẩn diễn ra khi các nước cần đô la Mỹ để trả nợ, vì vậy lại thích thanh toán bằng USD hơn, đẩy nhu cầu về USD lên cao hơn nữa.

Carney dẫn lời Helene Rey, chuyên gia kinh tế tại trường buôn bán London, đánh giá "chu kỳ vốn đầu tư thế giới chính là chu kỳ của đồng đô la Mỹ". Ví như đồng nội tệ của 1 nước nghèo hạ thấp giá so với đô la Mỹ, họ sẽ khó khăn có thể trả nợ hơn. Khi Fed tăng lợi nhuận suất, chi tiêu đi mượn của các nước đang tạo ra sẽ tăng. "Tìm hiểu cho thấy ảnh hưởng của việc Mỹ thắt chặt chế độ tiền tệ lên GDP các nước khác hiện đã tăng gấp đôi so với mức làng nhàng trong thời kỳ 1990-2004, bất chấp tỷ trọng của Mỹ trong GDP toàn cầu giảm mạnh", Carney viết.

Lên tiếng của Thống đốc NHTW Anh cũng đặt nghi vấn liệu sự trỗi dậy của nhân dân tệ có thể phần nào giải quyết vấn đề khi có thể phát triển một đồng bạc dự trữ quốc tế thứ hai. Lần vừa mới đây nhất chuyện này xảy ra, chuỗi hệ thống nguồn vốn quốc tế đã trở nên hỗn loạn khi đô la khởi đầu hất cẳng đồng bảng Anh. Vài nghĩ rằng việc thiếu vắng sự phối phù hợp giữa các nhà hoạch định chính sách tiền tệ trên thế giới là một khởi thủy làm cho thanh khoản khan hãn hữu và làm cuộc Đại suy thoái trở thành tồi tệ hơn.

Theo ông, thay vì trông cậy vào China thì có một biện pháp tốt hơn là xây đắp một "hệ thống đa cực". Và đó chính là nơi mà đồng Libra của Facebook có thể bước vào. Nhưng ông cũng nghĩ là một đồng bạc mới "tốt nhất là nên được cung cấp bởi khu vực công, có nhẽ là duyệt y màng lưới tiền số do các NHTW phát hành".

Kể cả đối với nước Mỹ, sức mạnh của đồng đô la Mỹ chẳng hề lúc nào cũng đem lại ích lợi. Đúng là sự thống trị của đồng đô la Mỹ đem đến cho Mỹ một số lợi thế địa chính trị quan trọng, Chẳng hạn như tài năng trừng phạt các non sông khác bằng bí quyết cô lập họ khỏi hệ thống thanh toán quốc tế phụ thuộc đồng đô la. Dĩ nhiên, cầu USD tăng cao khiến cho tỷ giá tăng, làm cho hàng hóa Mỹ đắt đỏ hơn.

Carney không có câu tư vấn đúng đắn, nhưng ông đã đưa ra những nghi vấn hoàn toàn xác đáng. Ông xong xuôi bài phát biểu ở Jackson Hole: "Hãy hoàn thành sự cẩu thả bây chừ của chuỗi hệ thống tài chính tiền tệ quốc tế và xây đắp một chuỗi hệ thống mới tương xứng với nền kinh tế toàn cầu đa dạng, đa cực đang dần nổi lên".

Thu Hương

Theo Trí thức trẻ/Bloomberg


Xem nhiều hơn: mua nha