Nhà cổ hủ Trần Công Quà

Phải chuyển động phổ quát lần và hỏi phổ biến người, chúng tôi mới đến được nhà chị Trằn Ánh Tuyết. Căn nhà đất số 21 Ngô Tùng Châu (P. Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một, Bình Dương) nằm tắt thở sau những gian hàng trong chợ Thủ. Lách qua một khoảng hẹp, chúng tôi vào được bên trong. Tấm biển thừa nhận di tích lừng lững ở trước mắt chúng tôi. Trên tấm biển ghi rõ đây là nhà cổ của ông È Công Vàng.

Chị Tuyết, 50 tuổi, con gái của ông Trằn Công Quà và cũng là người thừa hưởng căn nhà này sau khi ông mệnh chung, tiếp chúng tôi tại phòng khách.

Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 1.
Phía ngoài nhà cổ lỗ Trằn Công Vàng.

Trời bên ngoài chuyển mưa. Chị nói với chúng tôi, đa dạng năm trước, thời gian 2005, nhà xuống cấp nghiêm trọng. Cứ mỗi lần mưa, nước ngập rất sâu. Nguyên nhân là do rác ở chợ, những công trình xây đắp xung quanh xả thải làm cho nước không thoát được. Cũng may, nhà được xây đắp toàn gỗ quý, chịu được nước nên sau khi làm mới dứt vẫn không có thiệt hại nào đáng kể.

Chị cho biết, chị là cháu đời thứ 5 thuộc hệ phái ông È cổ Văn Long. Ngôi nhà này được ông Long xây đắp vào năm 1889 tới năm 1892 mới hoàn thành trên quy mô 1333 m2. Trải qua nhiều đời, người tiếp thu sau đó là cha chị, bác sĩ Nha khoa È Công Tiến thưởng.

Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 2.
Bia công nhận di tích.

Chưng sĩ Quà tốt nghiệp Y khoa tại Pháp, đã giảng dạy tại Đại học Y khoa Sài Gòn trong khoảng năm 1967 đến 1974. Ông mất năm 1999. Trước khi mất 2 năm, ông đã giao toàn bộ cơ ngơi của ngôi nhà cho chị quản lý.

Ngôi nhà được xây dựng theo hình chữ Đinh. Nhà khiến bằng các loại gỗ quý, chạm khắc tinh vi.

Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 3.

Chạm trổ công tích.


Nhìn vào ngôi nhà, chúng tôi ghi nhận phía bên trong trong nhà được trang hoàng theo đẳng cấp cổ truyền của người Việt. Trong khoảng chân cột đến gia đình, từ các tủ thờ tới những bức hoành phi liễn đối phần lớn đều được chạm trổ khôn xiết công phu.

Có được những khôn khéo đó là nhờ sự cấu kết của nghệ hiền đức Huế vào và những người thợ ở Bình Dương. Sự câu kết đã cho thành lập ba ngôi nhà cổ hủ tại đất Thủ Dầu Một, trong đó có ngôi nhà của ông Nai lưng Công Vàng.

Bây chừ cả 3 ngôi nhà cũ kĩ ở những nơi công cộng Thủ Dầu Một hầu như còn nguyên vẹn. Những vật dụng trong nhà cũng không bị thất thoát.

Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 4.
Gian trạm xe buyt.
Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 5.

Án Thư ông Tiến thưởng. Chân dung ông ở giữa.


Nỗi trằn trọc của người thừa kế

Chị Tuyết nói, dòng họ Nai lưng có tất cả 3 ngôi nhà cổ và một nghĩa trang gia tộc. 2 trong 3 nhà đã được công nhận di tích. Còn lại nhà của ông Miên (phường Tề) và tha ma chưa được thừa nhận vì đa dạng nguyên nhân.

Tha ma hiện thời đã xuống cấp nặng. Rộng rãi sự tôn tạo bên trong không phù hợp với hiện trạng đã làm cho giảm đi vẻ nghiêm trang.

Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 6.

Cổng tha ma gia tộc đổ nát.


Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 7.

Tường thành vẹo vọ vẹo.


Chị Tuyết cho nhân thức, tha ma do 3 bạn bè họ È gồm ông Miên, ông Long và ông Lân góp lại sắm miếng đất lập nên và ủy quyền ông Lân chăm nom. Năm 1886, mẹ của 3 ông là người trước tiên được táng tại nghĩa trang này. Với hiện trạng xuống cấp ở nghĩa địa hiện nay, chị hy vọng chính quyền phối hợp cùng với gia tộc để tôn tạo lại.

Nỗi trăn trở của người đàn bà trong căn nhà toàn gỗ quý ở Bình Dương - Ảnh 8.

Tượng Phật trong nhà ông Tiến thưởng.


Quay về câu chuyện của căn nhà cũ kĩ, chị Tuyết cho biết, cả 3 ngôi nhà cổ đều có phần trang trí nội thất giàu sang và đa dạng. Riêng về xây dựng, tham gia thời điểm ấy chưa có những công cụ, máy móc nên hầu hết đều thực hiện bằng tay. Cả 3 nhà đều không sử dụng mộng ghép nên không cần đến đinh, chắc chắn và rất vững tiến thưởng.

Lúc kiếm được nhà, chị mới 20 tuổi nên chưa có ý niệm gì sâu sắc về việc bảo quản giữ giàng căn nhà. Khi phụ vương bệnh, chị phải ở nhà chăm sóc, có thời cơ tiếp xúc bằng hữu, gắn kết với dòng họ, chị mới được hướng dẫn cho thấy giá trị của ngôi nhà.

Thật vậy, ngoài trị giá kiến trúc nghệ thuật cách bài trí bên trong bộc lộ đề cao thờ phụng tiên sư. Lối trang trí nội thất các liễn đối hoành phi bằng chữ Hán mang đậm nguyên tắc Nho giáo biểu thị ý thức đạo đức, lễ nghĩa truyền thống của dân tộc.

Giã từ chị Tuyết, chúng tôi ra về vẫn còn văng vẳng bên tai câu nói của chị: 'Nhà bản thân mình chính mình phải quý, phải chăm nom. Có thể đây cũng là cái duyên với nhà cũ rích mà tôi may mắn có được'.

Theo Trần Chánh Nghĩa

Vietnamnet


Đọc thêm: bat dong san